Kategoria: Historia

Jeep Wagoneer został wprowadzony do sprzedaży jeszcze za czasów Willysa w początkach lat sześćdziesiątych to fenomen, który  bez większych zmian przetrwał przez kolejnych, prawie trzydzieści lat.

Był świadkiem kolejnych zmian właścicielskich: od Kaisera, przez AMC, aż wreszcie do połączenia z Chryslerem. Jeep Wagoneer był również pierwszym w historii marki pojazdem full-size (SJ) i prekursorem, pierwszym z obecnych SUV-ów. 

Willys-Overland, ówczesny właściciel marki Jeep, od połowy lat czterdziestych w swojej ofercie  zabudowanych, cywilnych nadwozi posiadał jedynie model Station Wagon. Ponadto oferował tylko CJ-ty w różnych konfiguracjach oraz dostawcze modele FC. Konstrukcja modelu Station Wagon bazowała na ramie CJ-ta ? została ona jednak wydłużona, a rozstaw osi wynosił 104?? (2 640 mm). Pojazd posiadał stalowe, trzydrzwiowe nadwozie z przednią kanapą i dwoma, wzdłużnymi rzędami siedzeń, na których mogło podróżować w sumie siedem osób. Początkowo pierwsze kombi Jeepa występowało wyłącznie z napędem kół tylnych i z czterocylindrowym silnikiem Go Devil o pojemności 2,2 l i mocy 60 KM ? takim samym jak w wariantach CJ2A. Obok wersji osobowych powstawały samochody użytkowe ? Utility Wagon z napędem 4×4 oraz Panel Delivery. Pierwszy z nich był furgonem przeszklonym, drugi ? zabudowanym. 

Choć model Station Wagon odniósł ogromy sukces, to na początku lat sześćdziesiątych klienci oczekiwali już czegoś nowocześniejszego. Wtedy zaproponowano Jeepa Wagoneera SJ, który zrewolucjonizował podejście do użytkowych pojazdów. 

W kolejnych częściach opisujemy Jeepa Wagoneera z podziałem uwzględniającym zasadnicze modernizacje. 

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: producent, archiwum autora

Bogacące się społeczeństwo amerykańskie oczekiwało dużego, pojemnego i luksusowego kombi. A skoro na ulicach pojawiły się osobowe ?krążowniki?, przyszedł też czas na duże terenówki.

Nastała epoka komfortowych limuzyn. Początek lat sześćdziesiątych to wysyp mniej spartańskich od CJ-ów pojazdów terenowych dziś nazywanych SUV-ami. Przypomnijmy historię: pierwszy z wielkich był debiutujący w 1961 roku  International Harvester?s Scout, drugi Jeep Wagoneer a kolejny ? Ford Bronco zaprezentowany w sierpniu 1965 roku. Cztery lata później do tej grupy dołączył Chevy Blazer. Żeby nie zostać w tyle, Jeep musiał uderzyć ? uderzyć szybko i mocno. Prace nad Wagoneerem i bliźniaczym pickupem o nazwie Gladiator ruszyły już w 1959 roku. Odpowiedzialny za nie był Bob Sheaves, inżynier marki. Pierwsze projekty były gotowe już w marcu 1960 roku, a egzemplarze seryjne opuściły bramy fabryki dwa lata później. Dla Jeepa był to przełomowy moment. 

W 1963 roku w wyniku przekształceń własnościowych doszło do zmiany nazwy Willys Motors na Kaiser Jeep Corporation. Kaiser ? co prawda ? był właścicielem Willysa już od 10 lat, ale na zmianę nazwy zdecydował się dopiero po premierze Wagoneera, by podkreślić, jak nowy model jest ważny dla marki. 

Następca modelu Station Wagon został Jeep Wagoneer, który spełniał oczekiwania ówczesnych klientów. Jego nadwozie nie odbiegało od standardów epoki: było szerokie, ciężkie i z mnóstwem chromowanych elementów. Jeep Wagoneer całkowicie zatracił wizerunek terenowego protoplasty ? modelu CJ. Podczas prac projektowych postawiono na nowoczesność i funkcjonalność. Pojawiła się długa i płaska maska oraz charakterystyczny, podcięty pas przedni z podwójnymi reflektorami. Projekt nowej atrapy chłodnicy powszechnie nazywano rhino grill, choć tak naprawdę bardziej kojarzył się z zębami bobra niż z nosorożcem. Taki front pojazdu przetrwał do 1965 roku. 

W ofercie producenta największą popularnością cieszyło się czterodrzwiowe kombi. Dostępny był też model dwudrzwiowy, który nie znajdował jednak wielu entuzjastów, dlatego w 1968 roku zaprzestano jego produkcji. 

Pierwsze egzemplarze Wagoneera wyposażone były w nowoczesny silnik Tornado o pojemności 3,8 l i o bardzo dobrych osiągach ? 140 KM i 210 Nm. Układ napędowy stanowiły sztywne mosty Dana 27 montowane na przedniej osi oraz Dana 44, które swoje miejsce znalazły na osi tylnej, z dodatkową opcją Power-Lok, czyli mechanizmem różnicowym o ograniczonym poślizgu. Osie prowadzone były resorami piórowymi, a na kołach Wagoneera znalazły się wspomagane podciśnieniowo hamulce. Za przekazanie napędu odpowiadała trzybiegowa skrzynia manualna wraz ze skrzynią rozdzielczą z dołączanym napędem przednim. W produkcji znalazły się także tylnonapędowe wersje z niezależnym zawieszeniem przednim. 

Do ciekawych rozwiązań Wagoneera należała pokrywa bagażnika z szybą opuszczaną jak w drzwiach bocznych, tyle że bez ramki. Pojazd był oferowany w dwóch wersjach wyposażenia: Standard i Custom. Równocześnie z rozpoczęciem produkcji modelu pasażerskiego podjęto produkcję wersji użytkowych z dzielonymi pionowo drzwiami bagażnika. W ofercie znajdowały się ? miedzy innymi ? wersje dwudrzwiowe z panelami bocznymi zamiast szyb w tylnej części. W 1963 roku do oferty dołączyła opcja trzybiegowej skrzyni automatycznej ? Wagoneer stał się pierwszym wytwarzanym seryjnie samochodem terenowym z automatem.

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: producent, archiwum autora

Jeep Super Wagoneer to pierwszy pełnoprawny SUV na świecie.  Dysponował potężnym silnikiem, dużym przedziałem pasażerskim i oczywiście był luksusowo wykonany. 

W roku 1965, poniekąd jako odpowiedź na wprowadzenie Forda Bronco, w ofercie Jeepa Wagoneera pojawił się pierwszy silnik V8 (Vigilante o pojemności 5,4 l), a rok wcześniej najlepsza i najdłużej produkowana (1964-1979) skrzynia automatyczna ? GM TH400 (Turbo Hydra-Matic). Pod koniec 1965 roku w grudniu zaprezentowano model Super Wagoneer, który ? jak na ówczesne czasy ? znacznie wyprzedzał konkurencję pod względem standardu wyposażenia.

Dysponował on silnikiem V8 AMC 327 o mocy 270 KM współpracującym z automatyczną skrzynią biegów oraz szeregiem dodatkowego wyposażenia ? wspomaganym układem kierowniczym z kierownicą regulowaną w siedmiu położeniach oraz wzmocnionym, wspomaganym układem hamulcowym.

We wnętrzu  kierowca mógł znaleźć skórzaną tapicerkę (najczęściej w kolorze czerwonym), klimatyzację, składane fotele oraz przyciemniane w tylnej części szyby.

Na zewnątrz pojazd wyróżniało winylowe, czarne pokrycie dachu, pas z chromowanymi listwami wzdłuż biegnący pojazdu oraz aluminiowe felgi z białymi otokami opon. 

Wraz z Super Wagoneerem wprowadzono nowy pas przedni (razor grill), tym samym wyróżniając Wagoneera SJ od modelu pikup Jeepa Gladiatora i innych użytkowych modeli serii J.

Produkcja Super Wagoneera nie trwała zbyt długo, została zakończono w 1969 roku. W kolejnych  latach 1967-71 do regularnej oferty Wagoneera dołączył silnik Buicka ? V8 Dauntles.

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: archiwum autora

Kolejne modernizacje i zmiany wprowadzono w Wagoneerze już pod panowaniem AMC (American Motor Corporation), które w 1970 roku odkupiło od Kaisera przedsiębiorstwo wraz z marką Jeep.

Wraz z nowym właścicielem pojawiło się wiele zmian, dotyczyły one głównie silników, ale nie tylko. 

W celu wyróżnienia zmianie uległ front pojazdu. Został on poniekąd ujednolicony ? tzn. wszystkie modele użytkowe serii J w 1970 roku otrzymały długi razor grill z pionowymi otworami, natomiast osobowy Jeep Wagoneer SJ dostał atrapę cheese grater, charakteryzującą się drobnymi, prostokątnymi tłoczeniami, oraz nowe, umieszczone w narożnikach błotników frontowych, ozdobne, chromowane kierunkowskazy.

W roku 1971 roku wprowadzono nową paletę silników AMC ? spójną dla wszystkich modeli amerykańskiego producenta. W Jeepie Wagoneerze była to rzędowa szóstka AMC 258 o pojemności 4,2 l oferowana w latach 1971-1973 oraz silniki V8. Do najważniejszych należał oczywiście AMC 360 o pojemności 5,9 l, który był oferowany do końca produkcji, czyli do 1991 roku. Jednostki AMC V8 w roku 1970 były już po modernizacji i posiadały nową głowicę i osprzęt. W roku 1974 do oferty Wagoneera trafiła też najmocniejsza wersja silnika AMC 401 o pojemności 6,6 l i mocy znacznie powyżej 300 KM. Jeep  Wagoneer był wyposażany w nią do 1978 roku, kiedy to z uwagi na restrykcyjne przepisy zaprzestano ich produkcji. 

W 1971 roku klientom zaoferowano krótką, luksusową, limitowaną serię Super Custom. Dwa lata później wprowadzono nowoczesną skrzynię rozdzielczą Borg-Warnera Quadra-Trac napędzającą stale obydwa mosty Wagoneera. Pozwoliło to na wycofanie kłopotliwego rozwiązania dopinania przedniej osi oraz sprzęgiełek piast. Na przedniej i tylnej osi wprowadzono mosty Dana 44, ponadto na przodzie znalazły się hamulce tarczowe.

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: producent, archiwum autora

W 1974 na bazie Wagoneera powstał model Cherokee SJ, który dał początek nowej linii produktowej. Na decyzję o jego wprowadzeniu spory wpływ miało zakończenie produkcji słabo sprzedającego się i przestarzałego Jeepstera Commando oraz chęć pozyskania nowej, młodszej grupy klientów. 

Jeep Cherokee początkowo był dostępny jedynie w wersji dwudrzwiowej. W 1977 roku wprowadzono wariant czterodrzwiowy. Bazujący na podzespołach i silnikach Wagoneera pojazd był bliźniaczo do niego podobny. Wyróżniał się jedynie frontem, który był niczym innym jak atrapą chłodnicy z 1966 roku (razor grill).

Jeep Wagoneer natomiast od 1974 do 1978 roku  produkowany był z atrapą o tym samym kształcie, ale z dodatkowymi elementami w postaci kwadratowych, żółtych świateł określanych jako egg crater. W 1975 roku, co należy odnotować, po raz pierwszy w opcji pojawiły się drewniane listwy na bokach pojazdu. Rok później Wagoneer otrzymał wzmocnioną ramę oraz przeprojektowane przednie zawieszenie i układ kierowniczy.

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: producent, archiwum autora

W 1978 roku wprowadzono zmiany w zakresie wyposażenia. Nadal figurowała wersja Standard, jednak opcję Custom zastąpiono bogatą wersją Limited.

Nowy, ekskluzywny Wagoneer wyprzedzał konkurującego z nim Forda. Klient otrzymywał bowiem napęd Quadra-Trac, wspomaganie kierownicy, hamulce tarczowe, automatyczną skrzynię biegów, skórzane fotele kubełkowe, tempomat, klimatyzację, radioodtwarzacz i dywanowe wykładziny bagażnika. W opcji dostępny był silnik AMC 401 V8 6,6 l. Przez kolejne lata sprzedaż utrzymywała się na poziomie nieprzekraczającym 20 tys. egzemplarzy na rok. Wprowadzone zmiany i pojawienie się modelu Limited pod koniec lat siedemdziesiątych doprowadziły do skokowego wzrostu ? w 1977 i 1978 do klientów trafiło prawie 30 tys. pojazdów.

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: producent, archiwum autora

Rok 1979 był początkiem inwestowania Renault w AMC. Jak się później okazało,  nie był to najszczęśliwszy okres w historii Jeepa. W 1979 roku modele SJ Wagoneer i Cherokee poddano kolejnemu liftingowi nadwozia ? znów zmienił się kształt pasa przedniego; pojawiły się prostokątne reflektory i jednoczęściowe, chromowane, aluminiowe zderzaki. Nowy grill stał się bardziej masywny i uwypuklony w części środkowej, a do tego przyjął szereg poziomych, chromowanych linii i został nazwany pig nose.

W latach 1979-80 taki sam front został użyty w modelach Cherokee i serii J-Track. W celu odróżnienia poszczególnych wariantów w 1981 roku modele użytkowe serii J i Cherokee otrzymały znów płaską atrapę muscle z pionowymi szczeblami ? ta zachowała się do końca produkcji Cherokeego i do 1985 roku w przypadku serii użytkowej J. W Wagoneerze natomiast front pozostawiono bez zmian do 1985 roku.

Od roku 1979 pojazd był dostępny w wersji dwubarwnej. Dwa lata później pojawił się model Brougham, który otrzymał zmodernizowane wykończenie wnętrza, w tym elementy drewniane na desce rozdzielczej i klaksonie oraz elektrycznie otwieraną szybę tylnej klapy. Na zewnątrz pojazd wyróżniał się około dziesięciocentymetrową, drewnianą listwą biegnącą wzdłuż boku. Nadal pozostawiono najbogatszą wersję Limited z seryjnie montowanym systemem Quadra-Trac, automatyczną skrzynią oraz elektrycznymi szybami i zamkami drzwi. 

Początek lat osiemdziesiątych to fala kryzysu, jaka dosięgnęła rynek motoryzacyjny i wymusiła pewne zmiany. Wagoneer po dużym spadku (1980 rok) powoli zwiększał sprzedaż. Nie były to jednak wyniki z końca lat osiemdziesiątych. Zapadła więc decyzja o wprowadzeniu nowego pojazdu. Wszystko odbywało się jednak stopniowo ? w 1983 roku zakończono produkcję modelu Cherokee SJ oraz zrezygnowano z  wariantu Custom w ofercie Wagoneera. Kolejny rok ? 1984 ? był dla Jeepa przełomowy. Wprowadzono wtedy całkowicie nowego, mniejszego Wagoneera XJ, a poczciwemu Wagoneerowi dodano przedrostek Grand i pozostawiono go w ofercie w jednej konfiguracji wyposażenia. W 1984 roku przekroczono liczbę 20 tys. sprzedanych egzemplarzy.

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: producent, archiwum autora

Ostatnie zmiany w Grand Wagoneerze wprowadzone zostały w 1986 roku. Na zewnątrz pojawiło się nowe maskowanie chłodnicy a na końcu maski ? pionowy znaczek „Jeep”. Nieznacznie zmieniły się listwy „drewniane” na boku pojazdu a w części tylnej pojawiły się pionowe reflektory.

Więcej zmian wprowadzono w środku pojazdu, wyróznikiem są kwadratowe wskaźniki, które zastąpiły okrągłe, kierownicę z nowymi przełącznikami, a także odświeżoną tapicerkę siedzeń i drzwi.

W kwestii jednostek napędowych ograniczono się tylko do silnika V8 AMC 360 i automatycznej transmisji. System Select-Trac zyskał nowy mechanizm różnicowy o ograniczonym poślizgu Trac-Lok. W roku 1987 w 25. rocznicę wprowadzono niewielkie zmiany, w tym nowe elementy i kolory tapicerki. Wprowadzane modernizacje zapewniały stabilną sprzedaż, jednak produkcja powoli stawała się nieopłacalna. W roku 1989 do klientów trafiło 10 tys., w 1990 około 6 tys., a w 1991 tylko 1 560 egzemplarzy Grand Wagoneera.

W 1987 roku AMC zostało kupione przez Chryslera. Wprowadzone zmiany w obrębie pojazdów Jeepa objęły wszystkie modele oprócz Wagoneera. Podzespoły napędowe używane tylko do produkcji Grand Wagoneera podrażały znacząco jego produkcję. W 1991 roku, po prawie trzydziestu latach, podjęto decyzję i zakończono wytwarzanie tego modelu.

autor: Grzegorz Surowiec, zdjęcia: producent, archiwum autora